‘İsveç’te yeni sağ hükümet Türkiye’ye daha kolay tavizler verecek’ – Gazete Duvar

Ahmet Tirej Kaya

DUVAR – İsveç’te 11 Eylül’de meydana gelen seçimlerin parlamento ayağında, Başbakan Magdalena Andersson liderliğindeki Toplumsal Demokratlar (S) yüzde 30,5 oyla birinci oldu. S’yi sırasıyla İsveç Demokratları (SD) 20,6, Muhafazakârlar (M) 19,1, Sol Parti (V) 6,7, Merkez Parti (C) 6,7, Hıristiyan Demokratlar (KD) 5,4, Çevre Partisi (MP) 5,1, Liberaller (L) 4,6, ötekiler 1,5 oyla takip ediyor.

Seçim neticeleri çarşamba günü yurt dışı ve geç kullanılmış oyların sayılmasının peşinden netleşecek. Şu anki tabloda sağ blok (49,7) kazanılmış olduğu 175 milletvekili ile hükümet kurma şansını elinde bulunduruyor. Sol bloğun (49,0) milletvekili sayısı ise 174.

SD’nin lideri Jimmie Åkesson seçim gecesi yapmış olduğu konuşmada amaçlarının hükümette yer almak bulunduğunu söylemişti. Bazı parti yetkilileri de dün basına yaptıkları açıklamada bakanlık görevi alabileceklerini belirtti. SD ile beraber hükümet oluşturmak istemeyen sağ bloğun öteki partilerinin iyi mi bir formülle yeni yönetimi oluşturacağı merak mevzusu.

İsveç Radyosu’nda seçim neticelerini yorumlayan iç politika uzmanı Tomas Ramberg’nin “İsveç artık toplumsal demokrat bir ülke değil” sözü ülkedeki atmosferi özetliyor.

Seçimin bir başka dikkat çekici sonucu da Türkiye’den ülkeye gelen Mikail Yüksel tarafınca kurulan Nyans Partisi’nin bazı belediye ve bölge seçimlerinde yüksek oylar alması oldu. Bozkurtlar adlı ırkçı oluşumla bağlantısı olduğu sebebi öne sürülerek 2018 senesinde Merkez Parti’den atılan Yüksel hakkında, geçtiğimiz günlerde Türkiye’de 2009 senesinde bir kişiye sertlik uyguladığıyla ilgili haberler İsveç medyasına yansımıştı.

İsveç seçimleri ülke siyasetinde iyi mi bir değişim yaratacak? Türkiye ile devam eden NATO görüşmelerini iyi mi etkileyecek? Ülkede mühim bir ağırlığı olan Kürt nüfus açısından seçim neticeleri ne anlama geliyor? Nyans Partisi’nin bazı bölgelerde oylarını arttırması neye işaret? Stockholm Üniversitesi Türkiye Araştırmaları Enstitüsü’nden (SUITS) Doç. Dr. Paul T. Levin, Gazete Duvar’ın sorularını yanıtladı.

‘DAHA SERT CEZALAR, POLİSE DAHA FAZLA BÜTÇE’

Seçim neticelerini iyi mi değerlendiriyorsunuz? Seçimlerin peşinden İsveç siyasetinde ne tür gelişmeler yaşanacak?

Seçim sonuçlarında iki blok birbirine eşit durumda, sağ blok oldukca azca bir farkla önde. Şimdi yurtdışı oyları ile gecikmiş oyların sayılmasını bekliyoruz. Fakat hükümeti kurma görevini almak için en büyük talih M’nin lideri Ulf Kristersson’da. Eğer son kalan oylar oldukca büyük bir değişim yaratmazsa, KD ile beraber bir Moderat hükümet kurulacak şeklinde görünüyor. Bu hükümet sağ blokta yer edinen İsveç Demokratları ile Liberaller’in desteğine gerekseme duyacak.

Bu, düşük vergiler şeklinde politikalar içeren açık bir sağ politika anlamına geliyor. Garip olan, şu anki Toplumsal Demokrat hükümet de bir ekip sağ politikalar seyretmek mecburiyetinde bırakılmıştı. Bu sebeple yüksek olasılık oldukca büyük değişimler olmayacak. Mesela mecliste S’nin bütçe tasarısı reddedilmiş, sağ muhalefetin bütçesi onaylanmıştı. Hükümet çekilme etmek yerine bu bütçe ile ülkeyi yönetmeye devam etmişti. Öteki bir örnek ise hükümet, 2015 sığınmacı krizinin peşinden göç ve sığınmacı politikasını sertleştirmişti. İsveç bugün oldukca sınırlandırılmış bir göç politikasına haiz. Fakat sağ partiler seçime ‘yasa ve seviye’ vurgusuyla girdi. Bundan dolayı tahmin ediyorum ki daha sert cezalarla, çete suçlarının ve katliam vakalarının bitirilmesi amacıyla polise daha fazla bütçe ayrılmasıyla karşılaşacağız.

Paul T. Levin

‘İSVEÇ ARTIK SOSYAL DEMOKRAT BİR ÜLKE DEĞİL’

Seçim sonuçlarına nazaran İsveç Demokratları ülkenin ikinci büyük partisi oldu. Bu ne anlama geliyor?

Sonuçlar, bir açıdan SD’nin hükümete girmek isteyeceği anlamına geliyor. Fakat L bu şekilde bir hükümeti desteklemeyeceğini söylemiş oldu. Benim tahminim SD, L ile beraber hükümete dışarıdan destek verecek. Seçim neticeleri başka bir açıdan ise, SD’nin mecliste daha mühim bir pozisyona oturması anlamına geliyor.

Daha geniş açıdan bu, İsveç Radyosu’ndan Tomas Ramberg’nin formüle etmiş olduğu şeklinde, İsveç’in artık bir ‘Sossigt’ (Toplumsal Demokrat) ülke olmadığı anlamına geliyor. İsveçlilerin oldukça büyük bir çoğunluğu sağ siyasete oy veriyor. Bununla beraber bloklar birbirine eşit durumda. Bunun sebebi ise sağ partilerden biri -Merkez Parti- SD ile beraber hareket etmek istemiyor ve bu sebeple sol bloğu destekliyor.

SD Avrupa’daki benzeri olan öteki partiler şeklinde ‘düzgüsel’ bir parti olmadığı için parlamentoda bazı problemlere niçin oldu. Ötekilerden, mesela Norveç’teki ‘Framstegspartiet’ oluşumundan değişik olarak SD, İsveç’teki ırkçı ve faşist hareketin içinden gelişti. Parti ırkçılığa karşı ‘sıfır hoşgörü’la 90’lardan itibaren büyük bir değişime uğradı. Bugün oldukca sayıda şahıs SD’yi ‘rumsrena’ (evcil hayvan) olarak değerlendiriyor. Parti geçmişiyle kati bir halde hesaplaşmanın bir yöntemi olarak, seçimden ilkin kendi tarihini içeren bir takım emek harcama yapmış oldu. Fakat partinin etken üyelerinin hala ırkçı yada Neo-Nazi oluşumlarla bağlantısı ortaya çıkıyor. Bu Merkez Parti’nin ve Liberaller’in belli bir kısmının onlarla ortaklaşa iş yapmasını zorlaştırıyor.

Bu engeller, önceki seçimde, SD ile beraber parlamentoda çoğunluğa haiz olmasına karşın sağ bloğun hükümet kuramamasını bununla beraber getirmişti. M ve KD bu engelleri aşmayı seçti ve 11 Eylül’deki seçim öncesinde SD ile beraber çalışmaya tercih etti. Liberaller buna karşı çıksa da, bu karşıcılık sınırı olan bir düzeyde kaldı.

‘YENİ HÜKÜMET NATO ÜYELİĞİNDE DAHA İSTEKLİ OLACAK’

Türkiye, İsveç ve Finlandiya arasındaki NATO görüşmeleri devam ediyor. Seçim sonuçlarının bu görüşmeler üstünde iyi mi bir tesiri olacak?

Sanıyorum ki bir sağ hükümet, İsveç’in NATO üyeliği için çabalamak mevzusunda oldukca daha istekli olacak. M ve L uzun süredir NATO üyeliği için uğraşıyor.

‘DAHA FAZLA İADE EDİLME VAKASI GÖRMEMİZ MÜMKÜN’

İsveç’te yaşayan Kürtler bu üç ülke arasındaki görüşmelerden ve meydana getirilen anlaşmadan dolayı tedirgin. Türkiye İsveç’ten, bazı kişilerin iade edilmesini istiyor. Ek olarak İsveç’in hakkında Türkiye’ye geri verme sonucu verdiği de oldukca sayıda Kürt sığınmacı var. Seçim neticeleri İsveç’teki Kürtler için ne anlama geliyor?

Bu, İsveç Kürtlerinin faydasına olan bir seçim sonucu değil. Ne M ne de KD, Kürt meselesinde V, S, ya da bağımsız Kürt Milletvekili Amineh Kakabaveh şeklinde net bir tavır aldı. Bu yüzden sağ bir hükümetin eğer isterse Türkiye’ye, politik olarak tavizler vermesi kuşkusuz daha kolay olacaktır.

Bununla beraber bir sağ hükümet Liberaller’nin desteğine bağımlı. L’nin içinde Kürt meselesi için savaşım eden oldukca sayıda milletvekili var, bu yüzden M ile KD’nin yapabilecekleri mevzusunda politik sınırlar mevcut. Ek olarak iade süreçlerinde hukuki sınırlar da bulunuyor. İsveç, yurttaş olan kişileri değil, bir tek İsveç yasalarına nazaran kabahat olarak değerlendirilen eylemleri işlemekle şüpheli olan kişileri iade ediyor.

Seçimi kimin kazandığına bakmaksızın, muhtemelen gerçekleşecek bir anayasa değişikliği süreci seçimlerden ilkin başlamıştı. Şu an bunun için anayasa değişikliğini gözden geçirecek başka bir meclis sonucu gerekiyor. Bu anayasa değişikliği terör suçları yasasında bir sertleşme anlamına geliyor ve PKK ile bağları olan kişiler hakkında sonuçlar doğurabilecek. Mesela, polis ve savcılar, örgütü etken bir halde destekleyen PKK sempatizanlarını daha kolay yargılayabilecek. Ve kim bilir bunun, insanların Türkiye’ye iadesi şeklinde neticeleri olabilecek. Medyadaki bilgilere nazaran İsveç’te 30’un üstünde Kürt, PKK’yle bağlantılı olduğu sebebi öne sürülerek Türkiye’ye iade edilme riskiyle karşı karşıya. İsveç Türkiye ile yapmış olduğu anlaşmada, süreci hızlandıracağına dair yemin etti ve daha fazla iade edilme vakası görmemiz mümkün.

‘NYANS HOŞNUTSUZLUĞU TOPLUYOR’

Seçimlerde, Mikail Yüksel tarafınca kurulan Nyans Partisi’nin birçok bölgede büyümüş olduğu görülüyor. Bu mevzu hakkında ne söylemek istersiniz?

Seçimin iyi mi sonuçlar ortaya çıkaracağı mevzusu hemen hemen belirsiz. Fakat Nyans’ın Toplumsal Demokratlar’dan mühim sayıda oy almış olması ve bu oyların sonucu etkilemiş olması mümkün görünüyor. Durumun bu şekilde olmasına bakmaksızın, Nyans’ın ilerlemesi, mevcut partilerde kendisinin temsil edilmediğini hisseden göçmen kökenli birçok İsveçlinin ve oldukca sayıda Müslümanın bulunduğunu gösteren bir işaret. İsveç’teki Türkler ve Müslümanlarda kendi gruplarından gelen politikacıların maruz kalmış olduğu tutumlar sebebiyle büyük bir hoşnutsuzluk var. Bunlardan en bilineni Mehmet Kaplan. Kaplan, bir medya baskısına maruz kaldı ve siyaseti bırakmaya zorlandı. Nyans bu hoşnutsuzluğu topluyor.

Yoruma kapalı.